Dr. Leo van Bergen

Expertise

Dr. Leo van Bergen is universitair docent bij de afdeling Metamedica. Hij werd in februari 2000 aangesteld op een onderzoek dat gefinancierd werd door het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Cultuur, betreffende de introductie van hartbewakingseenheden in Nederland in de jaren 1965 tot 1975. De beschikbare informatie wijst erop dat deze - massale en snelle - introductie heeft plaatsgehad zonder dat er wetenschappelijke bewijzen waren voor de effectiviteit van deze eenheden. Het doel van het in juli 2001 afgeronde project was het proces in kaart te brengen dat tot de introductie heeft geleid en de rol te schetsen die de diverse actoren (industrie, politiek, artsen en patiënten) daarbij hebben gespeeld.
Na afronding van het hartbewakingsproject, is de aanstelling van Van Bergen met enkele jaren verlengd, om in die tijd de geschiedenis van de VU-medische faculteit in kaart te brengen. Dit vanaf de eerste aanzetten kort na de stichting van de universiteit in 1880, tot de overgang van de faculteit naar het VUmc. De beschrijving van die geschiedenis richtte zich met name op de discussie over geloof en "medische" wetenschap. Het heeft in 2005 geresulteerd in het lijvige 'Van Genezen in geloof tot Geloof in genezen. De medische faculteit van de Vrije Universiteit 1880-2000'. Daarvoor publiceerde Van Bergen nog een boek over de Rode Kruis - hulp in Nederlands Indië vanaf de Atjeh-oorlog tot en met de politionele acties. Achterliggende vraag daarbij was welke rol die hulp speelde bij het instandhouden of herstellen van het koloniale systeem. De titel van het werk: '"Een menslievende en nationale taak". Oorlog, kolonialisme en Rode Kruis in Nederlandsch-Indië 1870-1950', geeft reeds een antwoord op die vraag. Medische hulp werd niet alleen verleend uit humanitaire overwegingen, maar was ook een instrument ter bestendiging of herstel van de koloniale verhoudingen. Dit tropisch-geneeskundig onderzoek werd daarna voortgezet in de vorm van een inmiddels gepubliceerde geschiedschrijving van 100 jaar Nederlandse Vereniging voor Tropische Geneeskunde, onder de titel: 'Van Koloniale Geneeskunde tot Internationale Gezondheidszorg'. Tevens heeft Van Bergen gewerkt aan een Europees project, 'Medical Peace Work' geheten, waarin hij invulling gaf aan de Nederlandse inbreng daarin en deze coördineerde. Het behelsde het maken van een digitaal handboek en een online-cursus over de medische inbreng in en het medische antwoord op allerlei vormen van geweld, van kleinschalig huiselijk geweld tot grootschalig oorlogsgeweld. Dit gebeurde in samenwerking met organisaties en universiteiten uit Noorwegen, Groot-Brittannië, Duitsland en Slovenië. Het past in de rode draad van zijn onderzoeks- en onderwijsactiviteiten: de relatie tussen oorlog en geneeskunde; wat ook tot uiting komt in de coördinatie van de populaire keuzecursus 'Gezondheidszorg, Ethiek en Vredesvraagstukken'. Dat Van Bergen deel uitmaakt van de editorial board van het peer-reviewde tijdschrift Conflict, Medicine and Survival, zal ook in dit licht moeten worden gezien. Voor zijn onderzoek op het gebied van oorlog, geweld en geneeskunde ontving hij op 6 juni 2009 de Dr. J.A. Verdoornprijs.

 

Onderzoeksactiviteiten

Leo van Bergen (1959) studeerde geschiedenis aan de Katholieke Universiteit Nijmegen in de jaren 1977 tot 1985. Zijn voornaamste onderzoeksterrein in die dagen was de geschiedenis van het vraagstuk van oorlog en vrede. Aan het eind van de jaren tachtig voegde zich daar de interesse in de geschiedenis der geneeskunde bij. De samenvoeging van beide bleek een vruchtbare. Een aantal boeken en vele artikelen over de verhouding tussen oorlog en geneeskunde zagen het licht. Hij promoveerde dan ook aan de Erasmus Universiteit in 1994 op een proefschrift getiteld: 'De Zwaargewonden Eerst? Het Nederlandsche Roode Kruis en het vraagstuk van oorlog en vrede', dat een nieuw licht wierp op de geschiedenis van het Rode Kruis. Ook publiceerde hij 'Zacht en Eervol. Lijden en sterven in een Grote Oorlog', een boek het lichamelijk en psychische leed van de soldaten in de loopgraven van 1914-1918'. Een gereviseerde en ge-update versie van dit boek is in het voorjaar van 2009 in het Engels verschenen: Before my Helpless Sight. Suffering, Dying and Military Medicine on the Western Front 1914-1918 [Ashgate Publishing: History of Medicine in Context-series]. Bovendien schreef hij een lijvig rapport over de hulpverlening door maatschappelijke organisaties aan oorlogsslachtoffers in de jaren na de Tweede Wereldoorlog.

Recentelijk heeft Leo van Bergen meegewerkt aan het opzetten van een internetcursus voor artsen en medische studenten met betrekking tot de rol van de geneeskunde bij, en ter preventie van allerlei vormen van geweld: van zelfmoord tot oorlog. Zie: www.medicalpeacework.org

Recente publicaties

Boeken

  • Before my Helpless Sight. Suffering, Dying and Military Medicine on the Western Front 1914-1918, Londen [Ashgate Publishing] 2009
  • Bergen L van. Van Koloniale Geneeskunde tot Internationale Gezondheidszorg. Een geschiedenis van de Nederlandse Vereniging voor Tropische Geneeskunde, KIT/NVTG, Amsterdam, 2007
    [tekst]
  • Bergen L van. Van genezen in geloof tot geloof in genezen. De medische faculteit van de Vrije Universiteit 1889-2000. Veen Magazines, Diemen, 2005
  • Bergen L van. Een Menslievende en Nationale Taak. Oorlog, kolonialisme en het Rode Kruis in Nederlandsch-Indië 1870-1950, Soesterberg: Aspekt, 2004
  • Bergen L van. Zacht en Eervol. Lijden en sterven in en Grote Oorlog. Den Haag/Antwerpen: SDU/De Standaard, 1999
  • Bergen L van. De Zwaargewonden Eerst? Het Nederlandsche Roode Kruis en het vraagstuk van oorlog en vrede. Rotterdam: Erasmus Publishing 1994
  • Bergen L van. Waarde Generaal: Voelt u zich wel goed? Nijmegen: SVV/SSMP 1991

Artikelen op websites

Artikelen

    2009
  • ‘Griep?! Maak dat de kat wijs! Over pandemieën in de 20e eeuw’, in: NMGT, jan. 2009, 5-10
  • ‘Immediately and with all available means: the Dutch Red Cross and the field hospital on behalf of the Netherlands Voluntary Legion in WWII’, in: Medicine Conflict and Survival, jan.-march 2009, pp. 78-93
  • ‘Niets verhullende medische oorlogsafbeeldingen in de twintigste eeuw. Een historisch essay aan de hand van een zojuist verschenen boek’, in: NMGT, maart 2009, pp. 59-63
  • ‘War and Medicine. Tentoonstelling en boek’, in: NMGT, maart 2009, pp. 78-82
  • ‘Ziek zonder Loopgraaf: geslachtsziekte en Spaanse Griep’, in: Perry Pierik (red.), Ten Oorlog. Tussen Waterloo en Verdun, Soesterberg 2009, pp. 353-375
  • ‘Witte zwanen. Zwarte zwaan (over verificatie en falsificatie in de medische polemologie)’, in: Trouw, 20-6-2009, Letter & Geest, p. 72-73
  • ‘MEDCAP: medische hulp in Vietnam uit militair-politieke overwegingen’, in: NMGT, juli 2009, p. 150-154
  • ‘Schenk aandacht aan oorlog in medisch curriculum’, NtVG, 153, 35 (29-08-2009), 1737-1739 [pdf]
  • ‘Medische Polemologie en Ideologie: drijfveren en oogkleppen’, NMGT, sept. 2009, 173-179
  • A matter of time and place: violent conflict and civilian physical health’, Medicine Conflict and Survival, 2009, nr. 3, 246-253

    • 2008
  • ‘“Revalidatie vóór rente”. Medische zorg en de WAO’, in: K.P. Companje (red.), Tussen volksverzekring en vrije markt. Verzekering van zorg op het snijvlak van sociale verzekering en gezondheidszorg 1880-2006, Amsterdam 2008, 537-558
  • ‘“Blijdschap op het slagveld!” De militarisering van de medische zorg en van het Rode Kruis’, in: Patrick Dassen en Petra Groen, Van de Barricaden naar de Loopgraven. Oorlog en samenleving in Europa 1789-1918, Amsterdam 2008, 167-198
  • ‘De waarde van geschiedschrijving voor medisch-polemologische kwesties’, NMGT, mei 2008, 100-104
  • Idem, ‘Medicine and war: the value of historical knowledge (guest editorial)’, Medicine Conflict and Survival, 24, 3 (July-Sept. 2008), 155-158
  • Idem, ‘The poison gas debate in the inter-war years’, Medicine Conflict and Survival, 24, 3 (July-Sept. 2008), 174-187
  • ‘Mens of Monster? Plastische chirurgie en de Eerste Wereldoorlog’, in: Streven, nov. 2008, 898-907
  • ‘Arts en oorlog: medische polemologie’, in: J.S. Stilma et al., Coschap over de Grenzen. Een praktische leidraad voor een stage in het buitenland, Houten [Prelum uitgevers] 2008, pp. 73-78

    • 2007
  • Bergen L van.‘The value of war for medicine: questions and considerations concerning an often endorsed proposition’, Medicine, Conflict and Survival, vol. 23 (38-2007), 189 - 197
  • Bergen L van.‘“Kunnen we er niet beter mee ophouden”. Nederlandse hulpverlening tijdens de Eerste Wereldoorlog en de medische antioorlogsbeweging in het Interbellum’, in: Martin Kraaijestein, Paul Schulten (red.), Wankel Evenwicht. Neutraal Nederland en de Eerste Wereldoorlog, Soesterberg 2007, 171-206

    • 2006
  • Bergen L van.‘De Wet op de Arbeidsongeschiktheidsverzekering (1967-1976)’, in: W.E.L. de Boer, E.S. Houwaart (red.), Geschiktheid Gewogen. Claimbeoordeling en arbeidsongeschiktheid in Nederland 1901-2005, Delft 2006, 185-235
  • Bergen L van.‘De Algemene Arbeidsongeschiktheidswet en de omslag in de claimbeoordeling (1976-1992)’, in: W.E.L. de Boer, E.S. Houwaart (red.), Geschiktheid Gewogen. Claimbeoordeling en arbeidsongeschiktheid in Nederland 1901-2005, Delft 2006, 237-282

    • 2005
  • Bergen L van. '"Een getuige tegen het kwaad van het materialisme". De medische faculteit van de Vrije Universiteit en de homeopathie', in: Gewina, 28 (2005) nr. 2, p. 79-96
  • Bergen L van. 'Rode-Kruisteken is geen omkering Zwitserse vlag', in: NRC-Handelsblad, 25-6-2005, p. 15
  • Bergen L van. ''Zooveele aanklachten tegen de gruwel van den oorlog'. Nederlandse ambulances aan het oostfront', in: Hans Andriessen, Martin Ros, Perry Pierik (red.), De Grote Oorlog. Kroniek 1914-1918. Essays over de Eerste Wereldoorlog, deel 7, Soesterberg 2005, p. 131-182

    • 2004
  • Bergen L van. 'Verspreiding van medische kennis door oorlog', in: Nederlands Militair Geneeskundig Tijdschrift, nov. 2004, p. 207-208
  • Bergen L van. 'Het Nederlandsche Roode Kruis en de Grote Oorlog', in: Hans Andriessen, Martin Ros, Perry Pierik (red.), De Grote Oorlog. Kroniek 1914-1918. Essays over de Eerste Wereldoorlog, deel 4, Soesterberg 2004, p. 205-225
  • Bergen L van. 'De windvlaag des doods! Spaanse Griep pandemie 1918-1919', in: Tijdschrift voor Verpleeghuiskunde, jrg. 28 (2004), nr. 3, p. 11-14

    • 2003
  • Bergen L van. 'Oorlog is goed voor de geneeskunde. Vragen en overwegingen bij een vaak onderschreven stelling', in: Nederlands Militair Geneeskundig Tijdschrift, november 2003, p. 208-211
  • Bergen L van. 'Gerrit Arie Lindeboom: van primus inter pares tot omstreden figuur', in: in de Marge. Tijdschrift voor levensbeschouwing en wetenschap, 2003, nr. 3
  • Bergen L van. 'Onverwijld en met alle beschikbare middelen. Het Nederlandsche Roode Kruis en "de" ambulance voor het Vrijwilligers Legioen Nederland', in: Gewina, 2003, nr. 2

    • 2002
  • Bergen L van. '"Wij mogen geen strijders zijn". Medische hulpverlening in de Eerste Wereldoorlog', in: Andriessen H, Ros M, Pierik P (red.), De Grote oorlog. Kroniek 1914-1918. Essays over de Eerste Wereldoorlog, Soesterberg: Aspekt 2002
  • Bergen L van. 'Helpt Alleen Rijke Kennissen. Een geschiedenis van de Hulpactie Roode Kruis', in: Kristel C (red.), Binnenskamers. Terugkeer en opvang na de Tweede Wereldoorlog (Besluitvorming), Amsterdam: Bert Bakker 2002

    • 2000
  • Soetekouw PMMB, Vries M de, Bergen L van, Galama LMD, Keyser A, Bleijenberg G, Meer JMW van der. Somatic Hypotheses of War Syndromes, European Journal of Clinical Investigation. 2000; 30: 630-641.

    • 1999
  • Vries M de, Soetekouw PMMB, Bergen LFJM van, Meer JWM van der, Bleijenberg G: Lichamelijke en psychische klachten bij militairen na oorlogshandelingen en vredesmissies. Ned Tijdsch Geneesk. 1999; 143: 2557-2561.
  • Bergen L van. 'The Malingerers are to Blame'. The Dutch Military Health Service and World War I. In: Cooter R, Harrison M, Sturdy S. Medicine and the Management of Modern Warfare. Amsterdam: Rodopi 1999.
  • Bergen L van. Met te Weinig Riemen in een Gammel Bootje. Militaire Geneeskunde in de beide Wereldoorlogen, Geschiedenis der Geneeskunde. 1998-1999; 5: 192-200.

    • 1998
  • Bergen L van. Psychisch Niemandsland. Het schemergebied tussen gezond en gewond, Nederlands Militair Geneeskundig Tijdschrift. 1998; 51: 122-128.

    • 1997
  • Bergen L van. Relevance of the Theme Medical Neutrality, Bergen L van, Barten F, eds. Medical Neutrality Revisited. Nijmegen: Nijmegen University Press 1997; 17-32.
  • Bergen L van. Vraagtekens bij het Nut van Oorlog voor de Geneeskunde. Militaire Spectator. 1997; 166: 533-540.
  • Bergen L van. Met Plicht komt Recht, met Recht komt Plicht. Rode Kruis, verpleegkunde en oorlog 1867-1950. Nederlands Militair Geneeskundig Tijdschrift. 1997; 50: 15-24.

    • 1996
  • Bergen L van. Een onmisbare schakel. Het Rode Kruis in Indonesië 1945-1950. Militaire Spectator, 1996; 165: 269-277.
  • Bergen L van. Voor het Heil van Jan Soldaat. De Militarisering van het Nederlandsche Roode Kruis 1867-1940. Polsslag, mei 1996; 30, 3: 17-20
  • Bergen L van. Hulp als Middel. Het Rode Kruis in Indonesië medio 1945 - medio 1946, Touwen-Bouwsma E, Groen P, eds. Tussen Banzai en Bersiap. De afwikkeling van de Tweede Wereldoorlog in Nederlands-Indië. Den Haag: SDU 1996; 59-72.

    • 1995
  • Bergen L van. Vraagtekens bij het Rode Kruis: Nosokomos en de Anti-Oorlogsgroep Verplegenden, Tijdschrift voor de Geschiedenis der Verpleegkunde. 1995; juni: 10-15.

    • 1994
  • Bergen L van. 'Gas is een humaan wapen'. Het Rode Kruis en de gifgasdiscussie in het Interbellum. Ex Tempore. 1994; 13, 1: 15-28.
    • < ll>

    1992

  • Bergen L van: 'For our honour and our rights'. The Dutch East Indies red Cross and the Atjeh-war, Binneveld JMW, Dekker R, eds. Curing and Insuring. Essays on illness in past times. Rotterdam: Erasmus Publishing 1992; 135-149.

Contactmogelijkheden

dr. Leo van Bergen
VU medisch centrum
Afdeling Metamedica
Van der Boechorststraat 7
1081 BT Amsterdam

Kamer: A-322
Telefoon:    +31 20 44 48267
Fax: +31 20 44 48394
E-mail: l.vanbergen@vumc.nl

top